Türk Edebiyatında Varoluşçuluk Akımı

Türk Edebiyatında Varoluşçuluk Akımı

Varoluşçuluk Akımının Ortaya Çıkışı
1- 2. Dünya Savaşı’nın sonlarında Almanya ve Fransa’da yeşermiş ve bütün Avrupa’ya yayılmıştır. Varoluşçuluk, 19. yüzyılın ikinci yarısında başlamış, ancak 1930’lu yıllarda yaygınlaşmıştır. 2. Dünya Savaşı’nın sonlarında Almanya ve Fransa’da yeşermiş ve bütün Avrupa’ya yayılmıştır.
2- Felsefi özünü Jean Paul Sartre kazandırmıştır. “Varoluşçuluk” adlı eserinde akımın ilkelerini ortaya koymuştur. Sartre, natüralizmin bilimsel kaderciliğini reddettiği gibi Batılı romantiklerin savunduğu, insanı tanrılaştırılan duygusal yaklaşımların karşısındadır. Varoluşçuluk akılcı bir felsefedir. Sartre, insanı bir bütün olarak görmüştür.
3- Hristiyan varoluşçuluğun kurucusu Soren Kierkegaard’dır.

♦♦ Varoluşçuluk Kavramı ♦♦

1- Fransızca `exister’ (var olmak) sözcüğünden gelir. Varoluşçuluk, daha çok felsefede etkili olmuş bir akımdır. Varoluşçuluk, Weil’e göre bir “bunalım”, Mounier’e göre “umutsuzluk”, Hamelin’e göre “bunaltı”, Wahl’a göre “başkaldırış”, Marcel’e göre “özgürlük, Foulquie’ye göre “saçmalık” felsefesidir.

♦♦ Varoluşçuluk Akımının Özellikleri / Varoluşçuluk Akımının Sanat Anlayışı ♦♦

1- Edebiyatla felsefeyi yakınlaştıran bir akımdır. Varoluşçuluğun merkezinde insan ve insanın varoluş problemi vardır. Varoluşçuluğa göre, var olma, öz’den önce gelir. İnsan önce dünyaya gelir, yani var olur; sonra özü ortaya çıkar. İnsan ‘hiçbir şey’dir. Önceden ne olduğu belirlenemez. İnsan, ancak var olduktan sonra kendisini tanımlayacak ve biçimlendirecektir. Varoluşçuluk, karamsarlık ve “bunalım” edebiyatıdır. Yazar, varoluş sürecindeki insanın “bunaltı”sını anlatır.
2- Savaş yıllarının yarattığı ortamdan beslenen varoluşçu yazarlar “yabancılaşma”, “umutsuzluk”, “yalnızlık”, “saçma” kavramlarını işlemişlerdir. Varoluşçulukta “seçme” önemlidir; insan kendini ve hayatını seçimlerine bağlı olarak şekillendirecektir. İnsan kendisinden sorumludur.
3- Varoluşçulara göre, sanatçı kendisini toplumdan soyutlayarak fildişi kulesine çekilemez, hatta sanatçı siyasete bile katılma”, karışmalıdır. Yazar, toplumu yönlendirmelidir.
4- İnsan “özgür” olmaya mecburdur. Özgür insan kendisine olduğu kadar çağına ve toplumuna karşı sorumludur. Roman ve hikâyelerde, olay, olayda merak ögesini öne çıkaran entrika, en aza indirgenmiş ve önemsizleştirilmiştir. Edebiyatta üsluba aşırı önem verilmesine; parlak, göz kamaştırıcı sözlere karşıdırlar.

♦♦ Temsilciler ♦♦
1- Batı edebiyatında varoluşçuluk akımı: Varoluşçuluğun en önemli temsilcisi ve kuramcısı Jean-Paul Sartre’dır. Varoluşçular kendi içinde ikiye ayrılır:
a) Dinci (Hristiyan) Varoluşçular: Danimarkalı Soren Kierkegard, İsviçreli Karl Barth, Landsberg, Maurice Blondel, Max Scheler, Karl Jaspers, Henry Bergson, Charles Peguy, Gabriel Marcel, Le Senne, Unamuno… Allah’ı inkâr etmeyen, dine bağlı varoluşçu bir felsefe ortaya koymuşlardır.
b) Dinci Olmayan (Tanrıtanımaz / Atesist) Varoluşçular: Friedrich Nietzsche, Martin Heidegger, Jean Paul Sartre, Albert Camus, Simone de Beauvoir… Tanrıya inanmadıkları gibi geçmişe, geleceğe ve tarihe de inanmazlar.

2- Türk edebiyatinda varoluşçuluk akımı:

Demir Özlü “Bunaltı” ve “Soluma” adlı hikaye kitaplarını varoluşçuluğun etkisiyle kaleme almıştır. Ferit Edgünün bazı hikayeleri varoluşçu nitelikler taşır. Orhan Duru, Bilge Karasu, Adnan Özyalçıner, Leyla Erbil”de ise parça parça varolusçuluğun izleri vardır. Ahmet Oktay, Edip Cansever, Turgut Uyar varoluşçu olmadığı halde şiirlerinde yalnızlık, bunalım, bunaltı, yabancılaşma gibi varoluşçuluğa çizgici temaları işlemişlerdir.

Varoluşçuluk Akımı Kısa Özet

  • İnsanın kendi değerlerini yine kendisinin oluşturabileceğini, geleceğini yine kendisinin kurabileceğini savunan bir akımdır.
  • İnsan var olduğu için düşünür, anlayışı egemendir.
  • Her koşulda varlık, özgürlük, mutluluk savunulur.
  • Durumlarla karşı karşıya kalmış insanın eylemleri, hayal kırıklıkları
  • işlenir.
  • Varoluşçuluk Akımının Önemli Temsilcileri

    Sartre: Duvar, Bunaltı, Saygılı Yosma, Kirli Eller
    Camus: Veba, Yabancı, Başkaldıran İnsan
    Faulkner: Tapınak, Ben Ölürken
    Gide: Dar Kapı, Kalpazanlar, Türk Marşı
    Nietzche: Böyle Buyurdu Zerdüşt

Türk Edebiyatındaki diğer edebi akımlar:
1- Dadaizm Akımı
2- Fütürizm Akımı
3- Kübizm Akımı
4- Sembolizm Akımı
5- Sürrealizm Akımı

Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir